ნავთობი, როგორც იარაღი

   1969 წლიდან ამერიკის დღის წესრიგში ენერგეტიკულმა, კერძოდ კი ნავთობმომარაგების საკითხებმა იწყო წინ წამოწევა. საწყის ეტაპზე ქვეყნისთვის საფრთხის მომასწავებელი იყო სულ უფრო მზარდი იმპორტის ფაქტი. ამის აღმოსაფხვრელად ნავთობის იმპორტზე დაწესდა კვოტა. ამას მოჰყვა მოთხოვნის ზრდა და შედეგად ამერიკაში დაიწყო ენერგეტიკული კრიზისი. ამერიკის იმჟამინდელი პრეზიდენტი ნიქსონი იძულებული გახდა მოეხსნა კვოტა და შეექმნა გადანაწილების სისტემა.

   კვოტების გაუქმების შემდეგ ამერიკა უკვე ნავთობის საერთაშორისო ბაზარზე გამოვიდა და ახლო აღმოსავლური ბაზრის მომხმარებელი გახდა. 1973 წლისთვის ამ ქვეყანაში რეკორდულად გაიზარდა ნავთობის იმპორტი და დღიურად 6.2 მილიონი ბარელი შეადგინა. (1970 – 3.2. 1972 – 4.5). ამას კი მოჰყვა ენერგოდისტრიბუტორი კომპანიების მხრიდან ნავთობზე ადგილობრივი ფასის მატება, შედეგად საბაზრო ფასმა საგრძნობლად გადააჭარბა ნავთობის ოფიციალურ ფასს, დაწესებულს მიმწოდებელი ქვეყნების მიერ. ეს, ბუნებრივია, ექსპორტიორების მხრიდან პროტესტის საბაბი გახდა. ყველაზე მკაცრი ამ მხრივ ლიბია აღმოჩნდა, რომლის მმართველმა კადაფიმ  კომპანიების მიერ განხორციელებული ოპერაციების 51%–ის ნაციონალიზაცია მოახდინა. მასთან ერთად ოპეკის სხვა წევრები – ერაყი და ალჟირი ითხოვდნენ გადაეხედათ ნავთობის ფასის რეგულაციებთან დაკავშირებული ტერეგანისა და ტრიპოლის შეთანხმებებისთვის.

   ექსპორტიორების პროტესტის საგანს წარმოადგენდა ისიც, რომ დოლარის ინფლაციისა და დევალვაციის პირობებში სულ უფრო კარგავდა ფასს ამერიკული კუპიურა, რაც მათში ბუნებრივად ბადებდა საკითხს იმის შესახებ, უნდა ეწარმოებინათ თუ არა ნავთობი, რაც მათი არსებობის წყაროსა და ძალას წარმოადგენდა და გაეცვალათ იგი ფულში, რომელსაც არაფერი უმაგრებდა ზურგს და დღითიდღე უფასურდებოდა.

სუეცის კრიზისი - ‘ცივი რბოლა’ ახლო აღმოსავლეთში

შესავალი

   ‘ცივი ომი’  – ესაა ეპოქა, როდესაც ტერმინმა ’ომი’ უპრეცედენტო დატვირთვა შეიძინა, დამკვიდრდა რა მხარეთა იმგვარი დაპირისპირების აღსაწერად, რა დროსაც სახეზე იყო არა პირდაპირი შეტაკებები მათ შორის, არამედ კონფრონტაცია დაპირისპირებულ მხარეებს შორის მსოფლიოს სხვადასხვა რეგიონში გავლენის გავრცელებაში გამოიხატებოდა. სხვა სიტყვებით რომ ითქვას, ესაა ეპოქა, როდესაც მსოფლიო ორ ბანაკადაა დაყოფილი, თითოეულ მათგანს კი სათავეში აშშ და სსრკ უდგას.  მათი დაპირისპირების უმთავრეს არსს გავლენის სფეროების გაფართოება და მსოფლიოს ყველა რეგიონში უპირატესობის მოპოვება წარმოადგენს. რაც შეიძლება მეტი ქვეყნის დაქვემდებარება, პრიორიტეტული გეოპოლიტიკური პოზიციების დაკავება, შეჯიბრი შეიარაღების გაზრდაში, ბირთვული რბოლა –  ეს და სხვა დანარჩენი ერთობლივად წარმოადგენს იმას, რაც ტერმინ ‘ომის’ ქვეშ მოიაზრება.

   ცივი ომის ერთ–ერთი ‘გაჩერება’ ახლო აღმოსავლეთი იყო. სუეცის კრიზისი გახდა მორიგი ნათელი გამოვლინება იმისა, თუ რა მასშტაბებს აღწევდა პოზიციებისთვის ბრძოლა, რომ ერთი მხარის მოგება ავტომატურად ნიშნავდა მეორის წაგებას და სწორედ ეს ‘ნულოვანი შედეგის’ პრინციპი იყო სუეცის კრიზისის უმთავრესი ლაიტმოტივი.

პარადოქსებისა და ანომალიების მინი სამყარო - ჩრდილოეთ კორეის ‘ფენომენი’ თანამედროვე ეპოქაში

   
    დემოკრატიული ღირებულებები, სიტყვის თავისუფლება, კანონის უზენაესობა –  ეს ის ძირითადი ფასეულობებია, რომელთა აღსრულებასაც თანამედროვე სამყაროს უმეტესი სახელმწიფოები ცდილობენ, ასახელებენ რა მათ თავიანთი ქვეყნის მნიშვნელოვან სტრატეგიულ პრიორიტეტად და საერთაშორისო საზოგადოებაში ადგილის დასამკვიდრებლად და მის თვალში პოზიტიური განწყობის შესაქმნელად სწორედ ამ ფასეულობებისადმი უპირატესობის მინიჭებას ცდილობენ. თუმცა, ამ თავისუფლებისა და დემოკრატიისაკენ მსწრაფ მსოფლიოში არსებობს ისეთი სახელმწიფოებიც, სადაც სრულიად რადიკალური  ვითარებაა ამ მხრივ და ერთ–ერთ მათგანს ჩრდილოეთ კორეა წარმოადგენს.

   ჩრდილოეთ კორეა, ესაა სახელმწიფო, სადაც მმართველობის ტიპი არის მემკვიდრეობითი დიქტატიზმი, სადაც გაცხადებულია პიროვნების კულტი და რომელიც დაფუძნებულია „ჩუჩხეს“ იდეოლოგიაზე. 

შტრეზემანის სტრატეგია – გერმანია პირველი მსოფლიო ომის შემდეგ

   დამთავრდა პირველი მსოფლიო ომი და დამარცხებულ გერმანიას ომისშემდგომი რეპერაციები დაეკისრა. თუმცა, გამარჯვებული ქვეყნები, დიდი ბრიტანეთი და საფრანგეთი, დღითიდღე უფრო რწმუნდებოდნენ, რომ დამარცხებულ გერმანიაზეც სუსტები იყვნენ. საფრანგეთი მუდამ მოკავშირის ძებნაში იყო. მას სურდა, რომ ბრიტანეთსა და აშშ-ს მისთვის გარანტიები მიეცათ უსაფრთხოების დაცვის თვალსაზრისით. იგი ომმა იმდენად გამოფიტა, რომ საკუთარი საზღვრების დაცვის უნარიც კი არ გააჩნდა. საფრანგეთის პანიკური შიში გერმანიის მიმართ აიძულებდა ფრანგებს ხმამაღლა ესაუბრათ გარანტიებსა და დაზღვევაზე დასავლეთის ქვეყნების მხრიდან, ეს კი ბრიტანეთის მიერ გაგებული იყო, როგორც ჰეგემონობის სურვილი. საფრანგეთის ეკონომიკური ვარდნაც ასევე ძალზე დრამატული იყო.

რამ გამოიწვია 2009 წლის “გაზის ომი” რუსეთსა და უკრაინას შორის?

ნაშრომი წარმოადგენს რუსეთ-უკრაინის 2009 წლის 1 იანვრის  გაზის კონფლიქტის ანალიზს და ეხება ქვეყნებს შორის ენერგეტიკული პოლიტიკის წარმართვის თავისებურებებს. მისი მთავარი მიზანია გამოიკვლიოს აღნიშნული კრიზისის გამომწვევი პოლიტიკური მიზეზები და გაამყაროს თეზა ეკონომიკური ფაქტორებით დაწყებული კონფლიქტების უკან პოლიტიკური მიზეზების არსებობის შესახებ. კვლევის მიმდინარეობისას ხდება აღნიშნული ზოგადი ჰიპოთეზის დავიწროება და შედეგად საკვლევ კითხვაზე ჰიპოთეტური პასუხი შემდეგი სახით ყალიბდება: რუსეთ-საქართველოს 2008 წლის აგვისტოს კონფლიქტი იყო რუსეთ-უკრაინის 2009 წლის ”გაზის ომის” გამომწვევი  მნიშვნელოვანი  პოლიტიკური ფაქტორი.

აფეთქება დომოდედოვოს აეროპორტში - ანალიზი

Ø ვისი ბრალია? – უსაფრთხოების საკითხი.

   აფეთქებიდან რამდენიმე ხანში პრეზიდენტმა მედვედევმა მომხდარზე სრული პასუხისმგებლობა აეროპორტის დაცვის სამსახურს დააკისრა, რომელიც თავის მხრივ უარყოფს ბრალდებას და აღნიშნავს, რომ აფეთქების ადგილის კონტროლი პოლიციის სამსახურს ევალებოდა.

   მაშინ როდესაც პრეზიდენტი დომოდედოვოს აეროპორტს ადანაშაულებს მომხდარში, უცხოური პრესა რუსული სპეცმსამსახურების უსუსურობაზე წერენ. მათი თქმით,  აღნიშნულ სამსახურებს არ შესწევთ უნარი დაშიფრონ ტერორისტთა მოქმედებები და ხელი შეუშალონ აქტების განხორციელებას, განსხვავებით ევროპელებისა და ჩრდილოამერიკელებისა.

   გარდა ამისა, დაიწერა ასევე უსაფრთხოების დაბალი დონის შესახებ აფეთქების შემდეგაც. კერძოდ, ინციდენტის შემდეგ 10 მილიონიან ქალაქში ვითარება მალევე დასტაბილურდა და აეროპორტმაც ჩვეულ რიტმში განაგრძო მუშაობა. არსად იყო უსაფრთხოების მკაცრი კონტროლი. მეტროშიც კი, სადაც გასულ წელს მოხდა ტერაქტი, არ მიუღიათ დამატებითი ზომები.

    სააგენტო რია ნოვოსტიმ გაავრცელა ცნობა, რომ რუსულმა სპეცსამსახურებმა იცოდნენ ტერაქტის განხორციელების შესახებ, თუმცა, ვერ დაადგინეს ადგილი და შესაბამისად, ვერ მოახერხეს მისი აღკვეთა.

   აქცენტი გაკეთდა ასევე აეროპორტის უსაფრთხოების დაბალ დონეზეც. კერძოდ, თვითმხილველებისა და ჟურნალისტების თქმით, დომოდედოვოს ჩამომსვლელთა ფრიგელი საერთოდ არ კონტროლდებოდა.

ხადარკოვსკის საქმე

    მოსკოვის სასამართლომ კომპანია „იუკოსის“ ხელმძღვანელი მიხეილ ხადარკოვსკი და მისი ბიზნესპარტნიორი პლატონ ლებედევი სისხლის სამართლის მეორე საქმეში ბრალდებულად აღიარა. თავდაპირველად მიხეილ ხადარკოვსკისა და „მენატეპის“ ხელმძღვანელს პლატონ ლებედევს 2005 წელს 8 წლით თავისუფლების აღკვეთა მიუსაჯეს. ბრალად მათ თაღლითობა და გადასახადების გადაუხდელობა ედებოდათ.
2006 წელს მათ წინააღმდეგ სისხლის სამართლის მეორე საქმე აღიძრა, რომლის ფარგლებშიც პროკურორები მათთვის 14 წლით თავისუფლების აღკვეთას მოითხოვენ. ამ საქმის მიხედვით მათ უკვე ბრალი ედებათ 200 მილიონ ტონა ნავთობის დატაცებაში, უკანონოდ გამომუშავებული თანხის მითვისებასა და 3 მილიარდ რუსულ რუბლად ღირებული აღმოსავლური ნავთობის კომპანიის 38 პროცენტიანი აქციების პაკეტის მისაკუთრებაში.
   ე.წ. „იუკოსის“ საქმე, ბოლო წლებში რუსეთში არსებულ საქმეთაგან ერთ–ერთი ყველაზე ხმამაღალია. რუსეთის სამართალდამცავმა ორგანოებმა იმ მომენტში ქვეყანაში ყველაზე მსხვილი კომპანიის ხელმძღვანელობა მთელ რიგ ეკონომიკურ დანაშაულში დაადანაშაულეს. შედეგად „იუკოსი“ გაკოტრდა, მისი აქტივები კი სახელმწიფო კომპანია „როსნეფტს“ გადაეცა. დასავლეთი დღემდე მიიჩნევს, რომ „იუკოსის“ საქმე პოლიტიკურად მოტივირებულია, თუმცა რუსეთის ხელისუფლება ყოველივეს კატეგორიულად უარყოფს.

   2010 წლის 30 დეკემბერს ხადარკოვსკისა და ლებედევს 13.5 წლიანი თავისუფლების აღკვეთა მიესაჯა. სასჯელის ათვლა კი 2003 წლიდან მოხდება, მას შემდეგ, რაც მსჯავრდებულები დააპატიმრეს.

წინასაარჩევნო ვითარება უკრაინაში

   2010 წლის 17 იანვარს უკრაინაში საპრეზიდენტო არჩევნების პირველი ტური გაიმართება. ცენტრალურ საარჩევნო კომისიაში სულ 18 კანდიდატია დარეგისტრირებული. გამოკითხვების მიხედვით, წინასაარჩევნო მარათონს “პარტია რეგიონების” ლიდერი ვიკტორ იანუკოვიჩი ლიდერობს. მისი მთავარი კონკურენტი კი ამჟამინდელი პრემიერ-მინისტრი, იულია ტიმოშენკოა, რომელიც ლიდერს 13-15%-ით ჩამორჩება. ქვეყნის პრეზიდენტს, ვიკტორ იუშენკოს არჩევნებში გამარჯვების პრაქტიკული შანსებიც კი არ გააჩნია. საპრეზიდენტო კანდიდატების მიახლოებითი რეიტინგი წინასაარჩევნოდ კი ასეთია: 

ეს შედეგები ადასტურებს თებერვლის დასაწყისში მეორე ტურის გამართვის აუცილებლობას, რადგან ვერცერთი კანდიდატი ვერ აგროვებს ხმათა 50%-ზე მეტს, რაც ერთი ტურის ჩატარებისთვისაა აუცილებელი.

პოლიტიკური გაურკვევლობა მოლდოვაში

მოლდოვაში აქტიური პოლიტიკური ამინდია. იმართება არჩევნები, როგორც საპრეზიდენტო, ისე საპარლამენტო, თუმცა, შედეგი არაეფექტურია – ქვეყანას ჯერ კიდევ არ ჰყავს პრეზიდენტი. პოზიციებისთვის ბრძოლა მიმდინარეობს ორ დაპირისპირებულ ბანაკს შორის; ერთის მხრივ, ესაა კომუნისტური პარტია, რომელიც ქვეყნის სათავეში 6 წლის განმავლობაში იყო და მეორეს მხრივ, ლიბერალურ დემოკრატიული პარტიებისგან შემდგარი კოალიცია, რომელიც ერთი, “ევროპული ინტეგრაციისკენ”, ლოზუნგის ქვეშ ერთინდებიან. შექმნილი ვითარება კი ქვეყანაში არასტაბილურ მდგომარეობას ქმნის.